Il-Kun\u010bi\u017c\u017cjoni ta’ Quddiem il-Knisja Parrokjali<\/h4>\n\n\n\n
L-aktar statwa li tolqot l-g\u0127ajn hija l-opra tassew sabi\u0127a u tabil\u0127aqq artistika ta’ l-Immakulata Kun\u010bizzjoni li naraw quddiem iz-zuntier tal-knisja parrokkjali. Din tinsab tiddomina l-fet\u0127a ta’ quddiem il-knisja kolle\u0121\u0121jata, in-na\u0127a l-o\u0127ra ta’ Triq il-Pellegrina\u0121\u0121 ta’ l-1944. Qieg\u0127da f’lok l-aktar imponenti, tikkomplimenta l-istess knisja parrokkjali u fuq l-apside fejn insibu l-monument kolossali u artistiku tal-Pellegrina\u0121\u0121 tad-19.XI.1944 u l-vittmi tal-gwerra. Hekk din l-istatwa eleganti u g\u0127anja fl-esekuzzjoni hija \u010b-\u010bentru ta’ dan kollu. Tinsab kif xieraq fin-nofs! Marija Immakulata li twassalna g\u0127and \u0120esu\u2019, fil-qalba ta\u010b-\u010bentru parrokkjali mhux biss \u0121ewwa s-Santwarju Nazzjonali tag\u0127ha imma wkoll barra! <\/p>\n\n\n\n
Tabil\u0127aqq, dawn il-monumenti u statwi juru fejn t\u0127abbat il-qalb tal-poplu u l-qima kbira lejn Kristu, il-Madonna u l-qaddisin. Din l-istatwa tal-Kun\u010bizzjoni hija kapolavur li \u0127are\u0121 mid-disinn ta’ l-artist prolifiku Bormli\u017c Abram Gatt (1863-1944), devot kbir tal-Madonna, li mhux biss iddisinja kif kellha ti\u0121i l-vara titulari tal-Kun\u010bizzjoni meta nksiet bil-fidda g\u0127all-okka\u017cjoni ta’ l-Inkurunazzjoni fl-1905, imma g\u0127amel ukoll id-disinn ta’ din l-istatwa \u0121awhra li tnaqqxet fl-ir\u0127am \u0121ewwa Carrara, l-Italja. <\/p>\n\n\n\n
Hija xog\u0127ol ie\u0127or mill-aqwa ta’ dan l-artist li \u0127are\u0121 xbieha ta’ l-Immakulata eleganti u fl-istess waqt hekk umli b’idejha mag\u0127qudin fit-talb u r-rassenjazzjoni lejn il-Mulej! Artistika minn kull lat u l-patena ta\u017c-\u017cmien kompliet to\u0127ro\u0121 sbu\u0127itha b’dak il-wi\u010b\u010b tal-\u0121enna! L-anatomija tin\u0127ass mhux biss f’dan il-wi\u010b\u010b u l-idejn imma wkoll minn ta\u0127t id-drapp li jintelaq f’panne\u0121\u0121i eleganti u f’posthom hekk li ma jtellfu xejn, anzi jag\u0127nu din l-istatwa. <\/p>\n\n\n\n Il-mant qisu qieg\u0127ed itir \u0127elu, \u0127elu\u00a0 ma\u017c-\u017ciffa fuq in-na\u0127a tal-lemin. Kemm il-pedestall ta’ ta\u0127t l-istatwa kif ukoll il-pedestall g\u0127oli li qieg\u0127da fuqu, imdawwar bix-xog\u0127ol tal-\u0127adid, huma eleganti fis-sempli\u010bita\u010b tag\u0127hom u jkomplu jelevaw din l-istatwa hekk sabi\u0127a u artistika.<\/p>\n\n\n\n Ma’ l-erbat i\u0121nub tal-pedestall l-g\u0127oli hemm skrizzjonijiet bil-Latin fuq skudetti li fihom naqraw, Ego Sum Immaculata – Jien l-Immakulata, <\/em>bla dnub! Barra dan naqraw li saret biex ir-Rev. Kapitlu, Kleru, u l-poplu jfakkru \u010b-\u010ainkwantinarju mid-Domma tat-tnissil bla tebg\u0127a ta’ Marija Santissima li kienet proklamata fl-1854 mill-Q.T. l-Papa Piju IX, li f’din is-sena 2000, \u0121ie beatifikat mill-Q.T. l-Papa \u0120wanni Pawlu t-Tieni. <\/p>\n\n\n\n Hemm miktub li d-disinn sar minn Abram Gatt u l-kuratur kien Pawlu Cordina, devot kbir ta’ l-Immakulata, li \u0121abar il-kontribuzzjonijiet biex saret din l-istatwa. Kien \u0127a \u0127sieb ukoll li jordna x-xog\u0127ol u meta tlestiet mar l-Italja biex tin\u0121ieb Malta. (1) Is-Sinjuri Pawlu u \u0127uh Fortunatu Cordina kellhom negozju tal-\u0127elu qrib fejn kienet tpo\u0121\u0121iet din l-istatwa ori\u0121inarjament, ji\u0121ifieri f’tarf it-tara\u0121 taz-zuntier l-antik fejn kien jibda min-na\u0127a ta’ Triq l-Oratorju. (2)<\/p>\n\n\n\n L-inawgurazzjoni u t-tberik ta’ din l-istatwa grazzju\u017ca kienu saru bil-kbir, nhar l-Ewwel \u0126add ta’ l-Avvent li \u0127abat it-30 ta’ Novembru, 1919, kif jidher minn ritratti antiki li g\u0127adhom je\u017cistu. Fuq it-tara\u0121 taz-zuntier quddiem l-istatwa ntrama palk im\u017cejjen bid-damask, kuruni u girlandi tal-fjuri, li fuqu kien hemm pultruna kbira g\u0127al Mons. Angelo Portelli, Isqof, li kien \u0121ie mistieden biex jinawgura u jbierek din l-istatwa \u0121dida. Mons. Portelli \u0127are\u0121 mill-Kolle\u0121\u0121jata flimkien mal-Kapitlu u l-Kleru pro\u010bessjonalment g\u0127al fuq il-palk fost folla kbira ta’ nies li mliet l-in\u0127awi, id-daqq tal-qniepen u tal-Banda ta’ Bormla li kellha l-istandardi tag\u0127ha. Kien hemm ukoll bandalori tal-\u0127arir ko\u0127ol bin-Nome di Maria <\/em>fuqhom. <\/p>\n\n\n\n Tkanta l-Magnificat <\/em>u l-Isqof Portelli g\u0127amel diskors ta’ l-okka\u017cjoni fejn spjega x’inhu u xi jfisser dan il-monument fost tif\u0127ir lill-Madonna. Dan id-diskors intlaqa’ b’applaws kbir u wara tala’ \u017cew\u0121 tar\u0121iet g\u0127al quddiem l-istatwa li kienet mg\u0127ottija bi drapp ik\u0127al li kien imdendel minn kuruna kbira. In-nies kellha g\u0127ajnejha fuq dik l-g\u0127ata u kif l-Isqof Portelli \u0121ibed il-lazz ta’ dak il-velu fe\u0121\u0121et minn ta\u0127tu dik ix-xbieha ta’ Marija Immakulata bis-sbu\u0127ija kollha tag\u0127ha fost i\u010b-\u010bap\u010bip tal-folla! Indaqqet fanfara, <\/em>sar talb imqanqal minn Mons. Portelli u wara nstemg\u0127u g\u0127al darba o\u0127ra l-mota tal-qniepen u d-daqq ta’ l-Ave Maria <\/em>mill-Banda San \u0120or\u0121 ta’ Bormla li l-kumitat tag\u0127ha kien ukoll mistieden qrib il-palk. (3)<\/p>\n\n\n\n Fil-g\u0127axija saret illuminazzjoni. Kienet inawgurazzjoni memorabbli g\u0127al statwa ta’ barra. \u0126a\u0121a o\u0127ra partikolari hija li din hija statwa ta’ l-ir\u0127am meta \u0121eneralment dawn l-istatwi ta’ barra jkunu tal-\u0121ebel. Dan kollu juri li l-Kun\u010bizzjoni g\u0127all-Bormli\u017ci hija Patruna Spe\u010bjali b’g\u0127eruq fil-fond. Kienu tqassmu santi ta\u2019 l-okka\u017cjoni bix-xbieha tal-Kun\u010bizzjoni u talbiet.<\/p>\n\n\n\n Tista’ tg\u0127id li b’miraklu, flimkien mal-knisja parrokkjali, din l-istatwa \u0127elset mill-qirda tal-bombi matul il-gwerra g\u0127alhekk huwa tassew xieraq il-post fejn qieg\u0127da issa, quddiem l-istess tempju u fuq il-monument li jfakkar il-Pellegrina\u0121\u0121 kolossali li kien sar b’weg\u0127da bl-istatwa u l-kwadru tal-Kun\u010bizzjoni minn Birkirkara, kif ukoll il-vittmi Bormli\u017ci tal-gwerra. <\/p>\n\n\n\n L-istess triq issemmiet Triq il-Pellegrina\u0121\u0121 19 ta’ Novembru, 1944. <\/em>Dak il-jum fi qlub il-Bormli\u017ci \u017cgur kien mer\u017cuq dawl biex Bormla tar\u0121a’ tibda tqum mill-\u0121did mill-\u0127erba! Fil-fatt din l-istatwa hekk devota u grazzju\u017ca tpo\u0121\u0121iet fejn narawha llum fl-1957, wara li sar xog\u0127ol tassew estensiv ta’ rikostruzzjoni, twaqqa’ l-bini kollu ta’ quddiem il-knisja parrokkjali u nkixfet il-fa\u010b\u010bata li issa tiddomina, kemm meta t\u0127ares min-na\u0127a ta’ fuq San Pawl, minn Triq ix-Xatt ta’ Bormla kif ukoll minn Pjazza Paolino Vassallo. Il-Kardinal \u017cejjen Ras il-Madonna fis-Santwarju hekk devot bl-istillarju quddiem ba\u0127ar ta’ nies fi Pjazza Santa Margerita! G\u0127al din l-okka\u017cjoni kien tlesta wkoll iz-zuntier u ftit tas-snin wara l-istatwa familjari tal-Kun\u010bizzjoni, li kienet tne\u0127\u0127iet min\u0127abba x-xog\u0127ol, re\u0121g\u0127et tpo\u0121\u0121iet bil-pedestall b’kollox fejn narawha llum. Lok li g\u0127alkemm \u0127a s-snin biex intg\u0127a\u017cel huwa edifikanti u tassew jixirqilha, quddiem il-knisja kolle\u0121\u0121jata u parrokkjali tal-Belt Cospicua. \u017bgur li din l-istatwa tal- Kun\u010bizzjoni hija wa\u0127da mill-isba\u0127 statwi li nsibu f’Malta u G\u0127awdex li tinse\u0121 flimkien talb, rassenjazzjoni, umilta\u010b u qdusija.<\/p>\n\n\n\n Fuq wa\u0127da mill-iskudetti nsibu miktub li l-Ar\u010bisqof ta’ Malta Mons. Mauro Caruana O.S.B. jikkon\u010bedi 100 jum indul\u0121enza lil min jg\u0127id Ave Maria quddiem din l-istatwa devota. Fil-fatt \u0127afna \u0127addiema, l-aktar dari, kienu jsellmulha bil-qalb u jg\u0127idu Ave Maria meta jg\u0127addu minn quddiemha, il-bi\u010b\u010ba l-kbira meta jkunu sejrin jew \u0121ejjin mix-xog\u0127ol, x’aktarx mit-Tarzna.<\/p>\n\n\n\n Qabel saret din l-istatwa ta’ l-ir\u0127am fuq disimm ta Abram Gatt, kien hemm statwa o\u0127ra tal-\u0121ebel li kienet saret fl-1759. L-istatwa ta’ qabel kienet statwa tal-Kun\u010bizzjoni sabi\u0127a wkoll, li meta saret l-istatwa l-\u0121dida po\u0121\u0121ewha fuq pedestall g\u0127oli, t\u0127ares lejn il-mina ta’ Santa Liena li huwa l-Bieb Ewlieni tas-Swar ta’ Bormla. Il-pedestall il-\u0121did tal-\u0121ebel ftit wara ornawh b’zokklatura ta’ l-ir\u0127am. Meta l-istatwa tlestiet fuq il-pedestall saret \u010berimonja u anke kien hemm l-armar kif juru r-ritratti ta’ l-okka\u017cjoni.<\/p>\n\n\n\n L-inawgurazzjoni saret nhar il-24 ta’ Awissu 1919, wara l-quddiesa kantata. Kien hemm pre\u017centi r-Rev. Kapitlu, il-Kleru u l-poplu. F’parapett im\u017cejjen bid-damask ta’ dar biswit l-istatwa li kienet mg\u0127ottija, kien hemm Kor tat-tfal tal-kappella tas-Sur Salv Buttigieg. Mad-daqq ta’ l-armonju kantaw il-Magnificat<\/em> flimkien mal-Kleru u l-poplu, l-Ave Maris Stella<\/em> u Antifona tal- Kun\u010bizzjoni<\/em>. Wasal il-waqt mistenni meta l-Ar\u010bipriet, Dun \u0120wann Cauchi, qal l-Oremus<\/em> u inawgura l-istatwa tal-Kun\u010bizzjoni l-antika li issa kienet sabet post \u0121did in-na\u0127a ta’ Santa Liena. Inxte\u0127tu l-karti mill-bjut u n-nies \u010bap\u010bpet u g\u0127ajtet “Viva l-Immakulata”. <\/p>\n\n\n\n L-Ar\u010bipriet imbag\u0127ad bierek l-istatwa u mill-post im\u017cejjen, wara l-kant ta’ l-Ave Maria<\/em>, ir-Rev. Kan. Penitenzier Dun Pawl Caruana, Vigarju Kurat, g\u0127amel diskors mill-isba\u0127 u storiku. Fil-g\u0127axija saret illuminazzjoni f’dawk l-in\u0127awi. Kitba bit-Taljan, ta\u0127t ritratti li juru din l-istatwa tal-Kun\u010bizzjoni u l-in\u0127awi bit-ti\u017cjin g\u0127all- Inawgurazzjoni tg\u0127id, ‘Xbieha antika ta’ l-Immakulata mi\u0121juba mill-post tas-Santwarju fejn kien it-tempju l-antik ta’ Bormla 24.08.19<\/em>.’<\/p>\n\n\n\n Dan kollu g\u0127en biex id-devozzjoni lejn Marija Immakulata baqg\u0127et dejjem tikber hekk li minbarra \u010b-\u010belebrazzjonijiet u l-armar fil-Festa tal-Kun\u010bizzjoni fit-8 ta’ Di\u010bembru, kienet issir ukoll il-Festa ta’ l-Inkurunazzjoni u kienu jarmaw in-na\u0127a ta’ Santa Liena. L-anzjani jsemmu l-vara ta’ l-Inkurunazzjoni li kienet tiffigura lill-Q.T. l-Papa Piju X jag\u0127ti l-kal\u010bi lill-Kardinal Domenico Ferrata u an\u0121lu jdoqq tromba b\u0127ala t\u0127abbira ta’ l-Inkurunazzjoni. Kienet parti mill-armar li dari kien i\u017cejjen it-toroq ta’ Bormla; b’xorti \u0127a\u017cina ntilfet ma’ bosta statwi o\u0127ra u armar matul il-gwerra. Tkun idea tajba jekk na\u0127sbu g\u0127al xi vara simili, li tfakkar l-Inkurunazzjoni g\u0127all-ewwel \u010aentinarju minn din il-\u0121rajja kbira fl-2005!<\/p>\n\n\n\n Hija \u0127asra li l-istatwa tal-Kun\u010bizzjoni n-na\u0127a ta’ S. Liena sabet ru\u0127ha qalb it-ti\u0121rif tal-gwerra. Wara l-gwerra kienet g\u0127adha hemm, g\u0127alkemm intlaqtet u kellha \u0127sarat, imma flok irran\u0121awha, meta sar il-bini mill-\u0127did tne\u0127\u0127iet u ntilfet g\u0127al dejjem. Min\u0127abba l-ispazju nkomplu darba o\u0127ra fuq dawn l-istatwi devoti, artisti\u010bi u kif qed naraw, stori\u010bi li jag\u0127tu karattru lit-toroq u l-pjazez tag\u0127na.<\/p>\n\n\n\n Intemm dan l-artiklu b’silta mill-kitba ta’ kompaj\u017can tag\u0127na, ukoll devot ta’ l-Immakulata, is-Sur Carmelo Galea Scannura, li wara sar qassis u miet din is-sena. Niftakru fih u f’Bormli\u017ci o\u0127ra li \u0127allewna. B’din is-silta tajjeb ukoll li nsellmulu g\u0127ax-xog\u0127ol li g\u0127amel b’ri\u017cq Bormla. Fil-fatt din il-kitba tieg\u0127u kienet dehret fil-Cospicua, <\/em>li kien id-Direttur ta’ dan il-perjodiku popolari fis-snin \u0127amsin. Kiteb hekk;<\/p>\n\n\n\n \u2018 Il-qima lejn il-Gran Ver\u0121ni Marija fil-Parro\u010b\u010ba ta’ Bormla hija qadima daqs kemm qodma l-ewwel nies li \u0121ew jg\u0127ammru \u0121ewwa Bormla meta din kienet g\u0127adha g\u0127oljiet u widien; u ma’ dan kollu kien jinstama’ jidwi u jirbombja l-isem \u0127elu ta’ Marija Omm Alla. Dan tixhdu l-istorja ta’ pajji\u017cna, jixhduh il-knejjes tag\u0127na, jixhduh il-kappelli m\u0121arrfa mal-milja tas-sekli…Jixhduh l-ismijiet tat-triqat ta’ Beltna, jixhduh ix-xbihat wisq g\u0127e\u017cie\u017c li kienu darba j\u017cejnu l-pjazez tag\u0127na.<\/em><\/p>\n\n\n\n Kemm kienet devota l-Madonna ta’ Pjazza Sant’ Elena! Dik ta’ Pjazza Bonnici! Dik ta’ Pjazza Paolino Vassallo u bosta o\u0127rajn li sfaw meqruda fl-a\u0127\u0127ar gwerra; l-istatwi nqerdu, imma l-fidi tag\u0127na baqg\u0127et hemm ferma u s\u0127i\u0127a. U jekk il-fidi tag\u0127na g\u0127adha hemm ferma u s\u0127i\u0127a, dan kollu dovut lejn il-protezzjoni kontinwa li a\u0127na nir\u010bievu <\/em>minn<\/em> g\u0127and Ommna Marija Santissma. ‘ <\/em>(5) <\/p>\n\n\n\n (1) Emmanuel Fiorentino, “Il-Kun\u010bizzjoni Ta’ Quddiem Il-Knisja,” Bormla \u2013 Le\u0127en il-Belt ta’ l-Immakulata Vol. 19 G\u0127add 227, (Di\u010b`. 1993): p.3. L-Istatwa tal-Kun\u010bizzjoni ta ‘ Quddiem il-Knisja Parrokkjali U dik Li kien hemm Santa Liena Kitba ta’ Sunny Aquilina F’dan l-artiklu, kif jindika t-titlu, se nitkellmu fuq statwi kbar li nsibu j\u017cejnu t-toroq u l-pjazez ta’ Bormla. Ta’ min jibda biex jg\u0127id li g\u0127andna g\u0127add sabi\u0127 ta’ statwi tassew artisti\u010bi kif se naraw. Hemm o\u0127rajn li ntilfu bil-gwerra, bit-traskura\u0121ni jew ma\u017c-\u017cmien u \u017cgur li meta se … Continue reading Statwi fil-Pjazez u Toroq ta’ Bormla – L-1 Parti<\/span> ![\"\"\/](\"http:\/\/cospicuaparish.org.mt\/images\/photos_articles\/statwiUNicec\/Il-KuncizzjoniTaHdejnIlknisja2.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\nL-Inawgurazzjoni<\/h4>\n\n\n\n
![\"L-Inawgurazzjoni](\"http:\/\/cospicuaparish.org.mt\/images\/photos_articles\/statwiUNicec\/Il-KuncizzjoniTaHdejnIlknisja3.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\nL-istatwa titpo\u0121\u0121a fejn qieg\u0127da issa<\/h4>\n\n\n\n
Meta saret ir-rikostruzzjoni fl-in\u0127awi tal-knisja parrokkjali li bdiet mill-1953, sar \u0127afna xog\u0127ol min\u0127abba l-festi spe\u010bjali li kellhom isiru fl-1955 fl-g\u0127eluq il-50 sena mill-Inkurunazzjoni u \u010b-\u010aentinarju mid-Domma ta’ l-Immakulata. \u0120ie l-Kardinal Federico Tedeschini biex dawwar ras l-Immakulata fil-Kwadru Titulari bi stillarju li twassal pro\u010bessjonalment f’idejn ir-Rev. Kan. \u0120u\u017ceppi Cassar, Te\u017corier u Kustodju tal-Kwadru Titulari Inkurunat u mill-Onor. Perit Dom Mintoff Prim Ministru ta’ Malta u President tas-So\u010bjeta\u2019 Filarmonika Cospicuana San \u0120or\u0121. <\/p>\n\n\n\nL-istatwa tal-Kun\u010bizzjoni li kien hemm qabilha – Ta’ Santa Liena<\/h4>\n\n\n\n
![\"Il-Madonna](\"http:\/\/cospicuaparish.org.mt\/images\/photos_articles\/statwiUNicec\/Il-KuncizzjoniTaHdejnIlknisja4.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"L-istatwa](\"http:\/\/cospicuaparish.org.mt\/images\/photos_articles\/statwiUNicec\/Il-KuncizzjoniTaHdejnIlknisja5.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\nReferezi<\/h4>\n\n\n\n
(2) Ibid.
(3) Michele Grech Taylor, Storia Ta’ Bormla (Bormla: ms. 1924) pp. 194-197.
(4) Ibid. pp. 193, 194.
(5) Carmelo Galea Scannura, “Il-\u0120rajja Ta’ l-Inkurunazzjoni (1),” il-Cospicua G\u0127add 2, (Aw. 1954) p. 3.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"